Türkiye demokrasisine vurulan darbe: 12 Mart muhtırası

12 Mart 1971 muhtırası Türkiye Cumhuriyeti tarihinde yaşanan demokrasiye ikinci askeri darbe hareketidir. Tıpkı 27 Mayıs 1960 yılındaki darbe gibi bu muhtıra da sorunları çözmek bir yana, düşmanlıkların daha da büyümesine yol açmış, siyasal, toplumsal ve ekonomik sorunları daha da derinleştirmiş ve yeni bir darbenin yolunu açmıştı. 1971 darbesinde iktidarda Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi vardı. Muhtıra ile birlikte Demirel istifa etmek zorunda kaldı.

Türkiye 1960 darbesinin etkilerini henüz üstünden atamadan, 1971’de ikinci bir kesinti ile sarsıldı. Muhtıraya giden süreçte AP Genel Başkanı Süleyman Demirel, CHP’nin de desteği ile çalışma hayatı ve sendikalarla ilgili yasal bir düzenleme yoluna gitti. Sendikaların büyük tepkisini çeken bu çalışmalar onbinlerce işçinin protesto gösterilerine kalkışmasına yol açtı. Olaylar askerin müdahalesi neticesinde iyice büyüdü. İstanbul ve Kocaeli’de sıkıyönetim ilan edildi.

ODTÜ’TE ARABA YAKILDI

Öte yandan üniversitelerde de gençler hareketliydi. Sağ – sol çatışması adı altında gençler birbirlerine giriyor, güvenlik güçleri olayları bastırmakta zorlanıyordu. Eski ABD Ankara Büyükelçisi Robert Komer Türkiye ziyareti çerçevesinde ODTÜ’ye girmeye kalkınca arabası gençler tarafından yakılıyor, Deniz Gezmiş ve arkadaşları 4 Amerikan askerini kaçırıyordu. Her ne kadar Amerikan askerleri serbest bırakılmış olsa da ülkede gerilim had safhaya çıkıyordu.

 

DEMİREL ÖNLEYEMEDİ

Darbenin ayak seslerini duyan Demiral, ordunun siyasete müdahalesi halinde cumhuriyet rejiminin ne hale geleceğini sordu ancak bu tepki darbecileri engellemeye yetmedi. Nihayet 1960 darbesinden yaklaşık 11 yıl sonra 12 Mart 1971’de saatler 13.00’ü gösterdiği sırada dönemin Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler, Deniz Kuvvetleri Komutanı Celal Eyiceoğlu ve Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur imzalı muhtıra TRT Radyolarından okundu. Demirel’e derhal istifa etmesi çağrısı yapılırken, aksi halde TSK’nın siyasi idareyi doğrudan ele alacağı uyarısı yapıldı.

 

MUHTIRA METNİ

Muhtırada şunlar söyleniyordu: “Parlamento ve hükümet süregelen tutum, görüş ve icraatıyla yurdumuzu anarşi, kardeş kavgası, sosyal ve ekonomik huzursuzluklar içine sokmuş, Atatürk’ün bize hedef verdiği çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmak ümidini kamuoyunda yitirmiş ve anayasanın öngördüğü reformları tahakkuk ettirememiş olup, Türkiye Cumhuriyeti’nin geleceği ağır bir tehlike içine düşürülmüştür. Türk milletinin ve sinesinden çıkan Silahlı Kuvvetlerinin bu vahim ortam hakkında duyduğu üzüntü ve ümitsizliğini giderecek çarelerin, partiler üstü bir anlayışla meclislerimizce değerlendirilerek mevcut anarşik durumu giderecek anayasanın öngördüğü reformları Atatürkçü bir görüşle ele alacak ve inkılap kanunlarını uygulayacak kuvvetli ve inandırıcı bir hükümetin demokratik kurallar içinde teşkili zaruri görülmektedir. Bu husus süratle tahakkuk ettirilemediği takdirde, Türk Silahlı Kuvvetleri, kanunların kendisine vermiş olduğu Türkiye Cumhuriyeti’ni korumak ve kollamak görevini yerine getirerek idareyi doğrudan doğruya üzerine almaya kararlıdır.”

GÖZALTI VE İŞKENCELER

Darbenin ardından çok sayıda kişi gözaltına alınırken, çok sayıda kişiye de işkence yapıldı. CHP’den ayrılan Nihat Erim 26 Mart 1971’de başbakan oldu ve hükümeti kurdu. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan 6 Mayıs 1972’de idam edildi. Bir sonraki darbeye yani 12 Eylül 1980’e kadar 11 hükümet kuruldu. Kurulan tüm hükümetlerin ömrü kısa oldu.

 

 

 

DARBEYE DESTEK VERENLER

12 Mart 1971’de muhtırıya destek veren isimler dikkat çekti. Sol kesimden darbeye verilen destek şaşırtcıyıdı. Bunlar içinden TİP lideri Behice Boran, DİSK, solcu lider Mucip Ataklı darbeye desteklerini açıkça ilan ederek, paşaların çok doğru bir iş yaptıklarını savunuyorlardı. Daha da ilginç olan DEV-GENÇ, Deniz Gezmiş ve arkadaşları da muhtırayı destekliyor ve hükümetin istifasından mutluluk duyuyorlardı. Muammer Aksoy, Nadir Nadi, Mümtaz Soysal, Ferruh Bozbeyli da bu demokrasi darbesine sevinenler arasındaydı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir